PLAFONDS

De term plafond wordt altijd gebruikt voor de eerste laag die zich in een ruimte boven je hoofd bevindt. Dat kan dus een verlaagd plafond zijn, open of dicht, maar er wordt ook de onderkant van de betonnen of houten verdiepingsvloer mee bedoeld. Die verdiepingsvloer of dakvloer worden nagenoeg altijd afgewerkt. Die afwerking kan rechtstreeks op die vloer worden aangebracht, maar ook op een speciale drager, waardoor er plafondruimte ontstaat. 

Vaak zijn de benodigde voorzieningen van een bouwproject bepalend voor die plafondruimte, waar de luchtbehandeling, verlichting en leidingen moeten passen. Gevolgen daarvan zijn dat een plafondruimte vaak toegankelijk gemaakt moet worden met luiken of uitneembare delen en dat de sparingen in het plafond alle geluidwerende en brandwerende eisen moet volgen die bij een bepaald geluid- of brandcompartiment horen.

Binnenplafond
Bij een systeemplafonds wordt een metalen frame met plafondhangers aan de bovenliggende vloer gehangen. Dit frame bestaat uit hoofddragers, dwarsprofielen en kantlatten. De hoofddragers en dwarsprofielen worden op de maten van de plafondtegels, lineaire plafonddelen en de voorzieningen afgestemd. De plafondtegels hebben vaak modulaire afmetingen. Kantlatten sluiten de naad tussen het systeemplafond en de wanden af. De plafondtegels of plafonddelen worden op die plaats vaak aangepast aan de ruimtematen.

Systeemplafonds worden vaak vanwege hun flexibiliteit toegepast. Aanpasbaarheid, uitbreidbaarheid en toegankelijkheid van het plenum, de ruimte boven het plafond, zijn voordelen. Maar, ook de prijs is vaak een doorslaggevend argument om voor een systeemplafond te kiezen.

 
De plafondtegels en plafonddelen kunnen van metaal, kunststof, houtwolcement of hout zijn of op basis van glas- of steenwol. In een systeemplafond zijn tal van aanvullende eisen te integreren zoals akoestische, brandwerende en hygiënische eisen.

 
Buitenplafond
Er zijn ook systeemplafonds ontwikkeld die buiten toepasbaar zijn. Een groot verschil met binnenplafonds is dat het frame corrossiewerend uitgevoerd moet zijn. Plafondtegels en plafonddelen kunnen van metaal, kunststof, hout of zelfs natuursteen zijn. Daarbij dient wel aangetekend te worden dat tegels en natuursteen als plafondafwerking extra aandacht behoeven, vanwege veiligheid en een controle of plaatselijke verordeningen deze materialen als plafondafwerking toestaan.

Stucplafond
Als van de betonnen verdiepingsvloer de naden worden uitgevuld en met stucwerk wordt afgewerkt, is er al sprake van een naadloos plafond. Een houten verdiepingsvloer kan met een rachelwerk worden uitgetimmerd, waarop gipsplaten met dezelfde naad- en stucafwerking een strak naadloos plafond kunnen vormen.

 
Een gipsplatenplafond wordt ook wel metalstud-plafond genoemd. Een naadloos plafond van gipsplaten is een uitstekend brandwerende plafond, omdat de naden niet als zwakke plek fungeren. Die naden moeten dan overigens wel extra aandacht krijgen. Gipsplaatplafonds weren ook automatisch geluid, vanwege hun gewicht. Als dit belangrijk is, verdient de ophanging wellicht ook extra aandacht. Een te starre plafondophanging kan alsnog flankerend geluid overdragen.

Naadloos gestucte binnenplafonds zijn uiteraard te decoreren met ornamenten en lijsten. Als een naadloos plafond buiten wordt toegepast moeten er vochtbestendige gipsplaten worden toegepast. Ook dient het frame corrossiebestendig te worden uitgevoerd.  
 
 
Open naadloze plafonds
Naadloze plafonds die voor geluidabsorbtie zorgen, kunnen worden uitgevoerd met perforaties waardoor geluid niet weerkaatst tegen het plafond en zich boven het plafond verstrooit.

Ook kan het hele oppervlak absorberend worden uitgevoerd, met platen die gebaseerd zijn op steenwol of glaswol. De naadloze afwerking hiervan verdient bijzondere aandacht, maar ook de verflaag dient de absorberende kwaliteiten van het plafond niet onvoorspelbaar aan te tasten. Deze 3 onderdelen worden in akoestische systeemplafonds 'naadloos' op elkaar afgestemd, tesamen met een al dan niet verende ophanging. Het spreekt vanzelf dat de randafwerking met de wanden het licht veren van het plafond op moet kunnen vangen. 

 
Spanplafond

Een spanplafond is ook een naadloos plafond en bestaat uit textiel of kunststof doek dat gespannen wordt in een frame. Het doek raakt het daadwerkelijke plafond alleen aan de zijkanten en kan ook toegepast worden als de inbouwhoogte beperkt is. In een spanplafond kunnen ook verlichting en voorzieningen voor luchtbehandeling worden opgenomen. Het is de keus van de ontwerper om de spanconstructie in het zicht te laten of af te werken met koven of plinten. Een spanplafond kan lichte bewegingen opvangen en afhankelijk van de afmetingen kunnen er afbeeldingen op geprint worden.

 
Als het doek geperforeerd wordt vervult het ook een geluiddempende functie.

 
Een spanplafond kan zowel binnen als buiten toegepast worden.

Vaak tref je open plafonds aan in grote hoge openbare ruimten. Als je er onder staat kijk je er dwars doorheen en zijn alle installaties zichtbaar. De reden dat er zo'n open plafond wordt toegepast is vaak om een rustiger beeld te creëren en de ruimten proportioneel op het gebruik af te stemmen.

 
Roosterplafonds
Metalen roosters zoals persrooster, draadrooster en strekmetaal worden veelvuldig als open plafond toegepast. De roosters worden al dan niet in een frame opgehangen. Het gewicht van een dergelijk open plafond kan flink oplopen, afhankelijk van het rooster.

 
 
Lamellenplafond
Lamellen als toepassing van een open plafond geven richting aan het plafondoppervlak. Afhankelijk van het gekozen systeem en materiaal kunnen ze vanwege het lage gewicht worden gekozen om ruimten met patronen en lijnen te benadrukken. Als materiaal is metaal mogelijk, maar ook lamellen van hout of plexiglas zijn mogelijk. In systemen zijn de lamellen vaak demontabel en vervangbaar.

In operatieruimten, laboratoria, intensive care maar ook in horecakeukens en restaurants worden zeer specifieke hygiënische eisen gesteld aan de plafonds, die worden gekeurd. De kwaliteiten van deze plafonds uiten zich in de mate waarop deeltjes zich aan het oppervlak kunnen hechten, dat micro-organismen niet groeien en dat desinfectie met agressievere middelen plaats vindt en het onderhoud frequenter is dan bij gangbare plafondsystemen.

Hygiënische plafonds worden volgens bacteriologische klassen ingedeeld, gebaseerd op bijvoorbeeld de Franse norm NF S 90-351 (Établissement de santé), ISO 14644-1 (Classification of Air Cleanliness) of cleanroomclassificatie USFS 209d (United States Federal Standard). Deze hygiënische kwaliteiten zijn ook te combineren met akoestische kwaliteiten.

Een klimaatplafond geeft warmte en koude af en wordt tesamen met de ventilatie als een totaalconcept berekend.

 
De warmte, of koude, wordt met water gedistribueerd door leidingen die in plafondpanelen zijn geïntegreerd. De panelen worden onderling gekoppeld. Perforaties in de plafondpanelen zorgen ervoor dat de lucht kan circuleren en de convectiewarmte de ruimte bereikt. Daarnaast staan de warme panelen stralingswarmte af. Doordat er een groot oppervlak werkzaam is als verwarmend of koelend element is de luchtverplaatsing gering en nauwelijks merkbaar. Bijkomend voordeel van het geperforeerde plafondoppervlak is, dat het geluidabsorberend werkt.

Het dient in een vroeg stadium van het project duidelijk te zijn of er een klimaatplafond wordt toegepast, omdat er een aantal bouwkundige randvoorwaarden aan verbonden zijn. Een klimaatplafond is niet in staat om koudeval van de gevel te compenseren en de gevelopbouw moet daardoor extra aandacht krijgen. Ook bestaat de kans dat er op de koude leidingen in de zomer condens ontstaat. Om die reden moet er op de te openen ramen een beveiliging worden opgenomen.

 
Deze informatie is ook op onze Themapagina Verwarming te vinden.

Om de akoestische eisen op een specifieke plek in een ruimte op te lossen, is het mogelijk om daar ter plaatse een plafondeiland toe te passen. Als ze worden toegepast vanwege de ruimte-akoestiek is het wel raadzaam de leverancier of een akoestisch adviseur daarover te raadplegen. Maar, gezien de diversiteit die de toepassing plafondeilanden biedt, kunnen ze ook worden toegepast omdat het esthetische effect ervan wordt gewaardeerd.

Kantoor voor Tribal DDB in Amstelveen met systeemplafond van wolvilt door i29
i29 zocht naar oplossingen waarbij verschillende problemen met één groot gebaar konden worden aangepakt. In eerste instantie een materiaal dat een alternatief zou kunnen bieden voor een geheel nieuw systeemplafond. "Akoestiek werd bovendien heel belangrijk in de grotere ruimtes die we wilden maken om creatieve interactie te stimuleren en efficiënter met de ruimte om te gaan. Dit leidde tot het gebruik van wolvilt."

 
Servicewinkel RET in Rotterdam
De signing op het plafond is een in het oog springend detail, dat refereert aan het Rotterdamse metronet.

 
Opticien Eye Care for You in Maastricht
De winkelruimte hebben de architecten Karla Menten en Bassam El Okeily gevuld met geometrische volumes die uit het plafond verschijnen en die aan de binnenkant honderden brillen bevatten.

 
Tandartspraktijk in Voorburg
In de behandelkamers kregen de plafonds extra aandacht doordat patiënten hier immers het meest naar kijken tijdens een bezoek. De ontwerpers bedachten verschillende driedimensionale thema’s die geïnspireerd zijn op de voormalige functie van het gebouw.

K
Kantlat: lat tegen de wand die de naad tussen wand en plafond afsluit. Is ook te voorzien van verlichting of schilderijhaken.
 
 
Klimaatplafond: eindapparaat in het installatiesysteem, leidingen voor vloeistof die in plafondpanelen zijn geïntegreerd. De panelen worden onderling gekoppeld.

 
L
Lamel: dun langwerpig plafonddeel dat door zijn hoogte zicht ontneemt op de open ruimte erboven.

 
Lineair plafond: plafond waarbij de nadruk op de plafonddelen in één richting wordt gelegd. 

 
N
Noniushanger: afstelbare plafondhanger dat op benodigde hoogte wordt gefixeerd met een pen door het onderstuk en het bovenstuk.

 
P
Plafondisolatie: extra laag in het plafond ten behoeve van koude-isolatie of geluidsisolatie. Is ook als na-isolatie in renovatieplafonds te verwerken.

Plafondtegel: tegel passend in het modulaire raster van een systeemplafond. De naden kunnen per systeem verschillen van een open tot verdekte voeg. 

 
Plenum: voorheen refereerde de term naar een luchtdichte ruimte boven het plafond, dat als kanaal dienst deed in het luchtbehandelingssysteem. Tegenwoordig wordt er gewoon de ruimte boven het plafond mee bedoeld.

 
R
Rachels, rachelwerk: latten, of geheel van latten, dat wordt afgehangen voor bevestiging van plafonddelen.

 
S
Snelophanger: plafondhaken waarbij 2 metalen pennen met een klemmend metalen tussenstuk op hoogte afstelbaar zijn.